Những biểu tượng tiêu biểu trong Tin Mừng Gioan: Ánh sáng

NHỮNG BIỂU TƯỢNG TIÊU BIỂU TRONG TIN MỪNG GIO-AN:

1)      ÁNH SÁNG

Dẫn nhập: Tin Mừng theo thánh Gio-an

1.      Hình ảnh ánh sáng trong Cược ước

2.      Hình ảnh ánh sáng trong Tin Mừng theo thánh Gio-an

3.      Hình ảnh ánh sáng trong đời sống Giáo hội và người Ki-tô hữu

Kết: Lời mời gọi trở nên chứng nhân của ánh sáng

--------------------- *** --------------------

Dẫn nhập: Tin Mừng theo thánh Gio-an

Tin Mừng theo thánh Gio-an là một trong bốn sách Tin Mừng, là cuốn sách thứ tư của Tân ước, đứng sau Tin Mừng theo thánh Lu-ca và đứng trước sách Công vụ Tông đồ. Tác phẩm này gồm 21 chương. Giáo hội sơ khởi gán cho Gio-an Tông đồ, người môn đệ Chúa yêu là tác giả.

Về thời gian hình thành tác phẩm, nhiều người cho rằng Tin Mừng Gio-an được viết khoảng năm 90, khi Gio-an đã là một cụ già. Tuy nhiên cũng có các học giả cho rằng tác phẩm được viết trước khi đền thờ Giê-ru-sa-lem bị phá huỷ, nghĩa là trước năm 70.

Về nơi chốn, có thể Tin Mừng Gio-an được viết ở An-ti-ô-ki-a hoặc Ê-phê-xô. Tác phẩm được viết bằng tiếng Hy lạp. Mặc dù thời đó ngôn ngữ mà Đức Giê-su và các Tông đồ nói hằng ngày là tiếng A-ram.

Tin Mừng Gio-an trình bày Đức Giê-su Na-za-rét là Đấng Mê-si-a được Thiên Chúa hứa với các tổ phụ, và các ngôn sứ. Tin vào Đức Giê-su là con đường duy dẫn đến sự sống đời đời (Ga 20,31). Chúng ta cũng tìm thấy những điểm khác biệt của Tin Mừng Gio-an với các Tin Mừng Mát-thêu, Mác-cô và Lu-ca. Ba sách Tin Mừng này còn được gọi là Tin Mừng Nhất lãm, nghĩa là có cùng một cái nhìn lịch sử và là chứng thật sự kiện Đức Giê-su Na-za-rét. Trong khi đó, Tin Mừng Gio-an nhấn mạnh thần tính siêu việt của Đức Giê-su. Người là Ngôi Lời của Thiên Chúa, Đấng mặc khải vinh quang của Người trong lời nói và trong những phép lạ, ví dụ, phép lạ biến nước thành rượu (Ga 2), chữa người mù sáng mắt (Ga 9), phục sinh La-za-rô (Ga 11).

Có thể nói: Tin mừng Gio-an là một kho tàng ẩn dấu dưới một bề mặt. Càng đào sâu, càng nhiều báu vật. Tin mừng Gio-an đầy những hình ảnh biểu tượng, ví dụ, ánh sáng, nước, bánh, rượu, tiệc cưới, cây nho và mục tử cùng nhiều hình ảnh khác. Qua những hình ảnh mang tính biểu tượng này, chúng ta được dẫn đến gặp gỡ Đức Giê-su, Đấng là nguồn mạch ánh sáng, sự sống và chân lý.

Hình ảnh đầu tiên trong Tin Mừng Gio-an, đó là hình ảnh ánh sáng. Quả thực, sinh ra là được thấy ánh sáng. Ánh sáng trở nên một thực tại gần gũi, chi phối toàn bộ đời sống con người. Không ai có thể phủ nhận sự tồn tại thiết yếu của ánh sáng. Không có ánh sáng, không có sự sống. Ánh sáng và sự sống luôn song hành với nhau. Tuy vậy, không ai biết chính xác ánh sáng có từ bào giờ. Cũng ít người tự hỏi: ánh sáng từ đâu mà có? Ngoài ánh sáng vật lý tự nhiên, còn có thứ ánh sáng nào khác nữa không? Dưới lăng kính của mặc khải Thánh Kinh, đặc biệt là Tin Mừng Gio-an, chúng ta đi tìm nguồn gốc, ý nghĩa và mục đích của ánh sáng. Qua đó, chúng ta tìm đến với ánh sáng đích thực, ánh sáng siêu nhiên, ánh sáng ban sự sống và vĩnh cửu.

1.      Hình ánh sáng trong Cựu ước

a.      Thiên Chúa – Cội nguồn của ánh sáng

Khi đọc toàn bộ cuốn Thánh Kinh, chúng ta tìm thấy hình ảnh ánh sáng trong tất cả mặc khải Thánh Kinh. Hình ảnh ánh sáng chiếm một vị trí quan trọng trong các biểu tượng tôn giáo mà Thánh Kinh thường dùng. Quả thật, trong khi mà thần học ngoại giáo thần hoá những yếu tố và sức mạnh của vũ trụ, trong đó có ánh sáng, thì đức tin Kitô giáo lại chiêm ngưỡng một Thiên Chúa độc nhất, là Tạo Hoá và là Chúa tể của toàn thể vũ trụ.[1]

Trình thuật sách Sáng thế tỏ lộ cho chúng ta biết Thiên Chúa là căn nguyên và là cội nguồn của ánh sáng. Lúc khởi nguyên Thiên Chúa tạo thành ánh sáng (St 1,3-5): Thiên Chúa phán: “Hãy có ánh sáng.” Liền có ánh sáng. Thiên Chúa thấy rằng ánh sáng tốt đẹp. Thiên Chúa phân rẽ ánh sáng và bóng tối. Thiên Chúa gọi ánh sáng là “ngày”, bóng tối là “đêm” (St 1,3-5).

Trong sứ điệp của sách Sáng thế, ánh sáng là hình ảnh trực tiếp nhất của Thiên Chúa: Người hoàn toàn là Sự sáng, là Sự sống, là Chân lý, là Ánh sáng[2]. Nơi đâu có ánh sáng, ở đó có sự sống xuất hiện, sự hỗn mang có thể được biến thành vũ trụ.

b.      Ánh sáng thời cánh chung

 Ánh sáng đã xuất hiện trong công trình sáng tạo. Ánh sáng cũng xuất hiện trong cảnh trời mới đất mới. Trong ngày chung thẩm, tối tăm dành cho kẻ ác, nhưng đối với thánh nhân sẽ là ánh sáng huy hoàng (x. Kn 17, 1-18,4). “Dân đi trong tăm tối sẽ thấy ánh sáng huy hoàng” (Is 9,1). Hình ảnh này của I-sai-a làm ta nghĩ đến ánh sáng chói lọi của một ngày kỳ diệu, không còn phân rẽ ngày đêm, và được “Mặt trời công chính” chiếu rạng (Ml 3,20). 

 Hướng về Giê-ru-sa-lem thiên quốc, những người công chính sẽ chiêm ngắm nhan Thiên Chúa, và được ánh sáng Người chiếu dọi (Kh 22,4). Đó là niềm hy vọng của chúng ta, những người con cái ánh sáng. Đó cũng là kinh nguyện mà Giáo hội dâng lên Chúa để cầu cho các tín hữu đã qua đời: “Xin đừng để linh hồn các tín hữu đã ly trần bị trầm luân trong tối tăm, nhưng xin cho tổng lãnh Thiên Thần Mi-ca-e đưa họ vào ánh sáng thánh thiện! Xin cho ánh sáng vĩnh cửu chiếu soi trên họ!”[3] 

2.      Hình ảnh ánh sáng trong Tin Mừng Gio-an

a. Ngôi Lời – Ánh sáng thật

Ngay trong Lời tựa của Tin Mừng theo thánh Gio-an, tác giả đã dùng hình ảnh ánh sáng để giới thiệu Đức Giê-su, Ngôi Lời hằng hữu của Thiên Chúa, là ánh sáng và là sự sống thế gian. “Ánh sáng chiếu soi trong bóng tối” (Ga 1,5). Sự sáng đây là sự sáng của Lời hằng hữu của Thiên Chúa, đã chiếu rạng trong tạo thành từ khởi nguyên, mà nay đã trở nên hiện tại tỏ tường trong Đức Giê-su. Nói cách khác, Lời của Thiên Chúa là Ánh sáng thật mà con người đang cần đến. Lời này hiện diện trong Đức Ki-tô, trong Con Thiên Chúa.

b.      Đức Giê-su – Ánh sáng thế gian

Qua ngôn ngữ và hành động, Đức Giê-su tự mặc khải chính mình là ánh sáng thế gian. Những phép lạ chữa lành người mù mang lại một ý nghĩa đặc biệt, như Gio-an đã nhấn mạnh khi kể lại câu chuyện chữa anh mù từ lúc mới sinh (Ga 9). Trong câu chuyện này, Đức Giê-su tuyên bố: “Khi ta còn ở thế gian, Ta là ánh sáng thế gian” (Ga 9,5). Đức Giêsu còn nhấn mạnh: “Ai theo Ta không đi trong tối tăm, nhưng sẽ có ánh sáng sự sống” (Ga 8,12); “Ta là ánh sáng đã đến trong thế gian, để ai tin vào Ta sẽ không đi trong tối tăm” (12,46). Tác động soi sáng tâm linh của Người phát xuất từ bản tính của Người: Người chính là Lời của Thiên Chúa, là sự sống và ánh sáng cho con người, là Ánh sáng địch thực chiếu soi mọi người khi Người đến trong thế gian (Ga 1,4.9). Ánh sáng chiếu soi trong tối tăm (Ga 1,4), và thế gian tội lỗi cố gắng dập tắt ánh sáng, vì loài người ưa thích tối tăm hơn là ánh sáng bởi công trình họ thực hiện là xấu xa (Ga 3,19). Gio-an diễn tả thực tại này qua chi tiết Giu-đa rời nhà Tiệc Ly để nộp Đức Giê-su, “Lúc đó, trời đã về đêm” (Ga 13,30). Giu-đa đã chọn bóng tối thay vì ở lại với ánh sáng. Giu-đa buông mình vào bóng tối thay vì để cho mình được bao chùm bởi ánh sáng Đức Ki-tô.

Trong biến cố Phục sinh, Con Thiên Chúa đã xuất hiện như ánh sáng soi chiếu trần gian. Hình ảnh ánh sáng của Cây Nến Phục sinh diễn tả Đức Ki-tô là ánh sáng sáng tạo, ánh sáng ban sự sống. Ánh sáng đã đến thế gian để xua tan bóng tối và bắt bóng tối phải qui phục. Người là ánh sáng không bao giờ tàn. Luôn tỏ rạng. Luôn chiếu soi.

Đức Ki-tô là ánh sáng vĩ đại phát sinh mọi sự sống. Ánh sáng chiếu ngời trên khuôn mặt Đức Ki-tô là chính vinh quang của Thiên Chúa. Người làm cho ta nhận ra vinh quang Thiên Chúa từ cuối chân trời này đến cuối chân trời kia. Người chỉ cho chúng ta đường đi. Người là ngày của Thiên Chúa, ngày mà từ nay càng rực rỡ bao nhiêu, thì lại càng toả sáng bấy nhiêu trên khắp mặt địa cầu. Giờ đây, khi sống với Người và qua Người, chúng ta có thể sống trong ánh sáng.

3.      Hình ảnh ánh sáng trong đời sống Giáo hội và Ki-tô hữu

a.      Giáo hội – mầu nhiệm ánh sáng phản chiếu

 Giáo hội là mầu nhiệm ánh sáng phản chiếu. Giáo hội là một nhân loại được chiếu sáng, được thanh tẩy trong vinh quang của Thiên Chúa, nghĩa là trong quyền năng của Người. Giáo hội không thể vênh vang về điều gì khác cả, nếu không phải là trong Chúa của mình: ánh sáng không đến từ Giáo hội, vinh quang không phải là của Giáo hội. Nhưng niềm vui của Giáo hội là như thế đó, niềm vui mà không một ai có thể lấy được khỏi Giáo hội: là dấu chỉ và khí cụ của Đấng là “lumen gentium”, ánh sáng muôn dân (Lumen gentium, số 1)[4].

b.      Người Ki-tô hữu - Con cái ánh sáng

Khi Đức Ki-tô ánh sáng xuât hiện, loài người được phân làm hai phe: những kẻ làm dữ sẽ trốn chạy ánh sáng, để việc làm của họ không bị tỏ lộ; còn những người làm lành trong chân lý sẽ đến cùng ánh sáng và tin vào ánh sáng để trở nên con cái ánh sáng (Ga 12,36). Chính Đức Giê-su nói với những người Do-thái: “Ánh sáng còn ở giữa các ông ít lâu nữa thôi. Các ông hãy bước đi, bao lâu các ông còn có ánh sáng, kẻo bóng tối bắt chợt các ông. Ai bước đi trong bóng tối, thì không biết mình đi đâu. Bao lâu các ông còn có ánh sáng, hãy tin vào ánh sáng, để trở nên con cái ánh sáng” (Ga 12,35-36).

c.       Hoa quả của ánh sáng

Thánh Gioan khuyên chúng ta bước đi trong ánh sáng để được hiệp thông với Thiên Chúa, Đấng là ánh sáng (1 Ga 1,5). Tiêu chuẩn, chính là Tình yêu huynh đệ: nhờ đó người ta nhận ra mình ở trong tối tăm hay trong ánh sáng (1 Ga 2,8-11). Hoa quả của ánh sáng là mọi việc tốt lành, công chính và chân thật. Kẻ sống như thế, tức sống như con cái đích thực của ánh sáng, chiếu giãi cho mọi người ánh sáng thần linh mà họ đã đón nhận. Còn công việc của tối tăm là mọi thứ tội lỗi.

Kết: Giáo hội – “dấu chỉ và khí cụ” của Đấng là ánh sáng muôn dân

Tóm lại, Lumen gentium - Ánh sáng muôn dân - là ánh sáng của Thiên Chúa, được Đấng Thiên Sai mạc khải, và được phản chiếu trên gương mặt của Giáo hội được mô tả như kinh thành Giê-ru-sa-lem mới, thành diệu kỳ, nơi vinh quang Thiên Chúa chói lọi rực rỡ. Đó chính là ánh sáng của Tin Mừng, ánh sáng soi chiếu cho các dân tộc bước đi, và giúp họ trở thành đại gia đình, trong hoà bình và công lý, được tình phụ tử của một Thiên Chúa duy nhất tốt lành và giàu lòng thương xót ấp ủ.[5] Giáo hội hiện hữu để loan báo sứ điệp hy vọng cho toàn thể nhân loại ở vào thời đại chúng ta, một nhân loại “có được những công cuộc chinh phục tuyệt vời, nhưng dường như lại đánh mất đi ý nghĩa của những thực tại tối hậu và ngay cả ý nghĩa cuộc sống của mình”[6]. Vậy, chúng ta hãy “Đứng dậy! Hãy bừng sáng lên!” (Is 60,1), vì đây ánh sáng của chúng ta - Đức Giê-su Ki-tô - đã xuất hiện.

 Tác giả: Lm. An-tôn Trần Văn Phú

---

[1] ĐGH Biển Đức XVI, Bài giảng Lễ Chúa Hiển Linh tại Vương cung Thánh đường Thánh Phê-rô, Thứ Ba, 6/1/2009.

[2] Huấn từ của ĐGH Biển Đức XVI, Lễ Vọng Phục Sinh tại Vương cung Thánh đường Thánh Phê-rô, Thứ Bẩy Tuần Thánh, 11/4/2009.

[3] Phụng vụ lễ An táng.

[4] ĐGH Biển Đức XVI, Bài giảng Lễ Chúa Hiển Linh tại Vương cung Thánh đường Thánh Phê-rô, Thứ Ba, 6/1/2009.

[5] ĐGH Biển Đức XVI, Bài nói chuyện giờ Kinh Truyền Tin tại Tiền đường Vương Cung Thánh Đường thánh Phê-rô, 18/10/2009.