Nền Tảng Kinh Thánh của Tro Bụi và Ý Nghĩa của Việc Rắc Tro Lên Đầu

NỀN TẢNG KINH THÁNH CỦA TRO BỤI

Ý NGHĨA CỦA VIỆC RẮC TRO LÊN ĐẦU

Một trong những hình ảnh nổi bật của mùa Chay thánh chính là tro bụi. Theo lịch Phụng vụ Công giáo, mùa Chay thánh khởi đi với Thứ Tư lễ Tro. Trong Phụng vụ Thứ Tư lễ Tro có nghi thức làm phép và rắc tro lên đầu hoặc lấy tro để ghi dấu thánh giá trên trán những người tham dự. Vậy, đâu là nền tảng Kinh Thánh của tro bui và đâu là ý nghĩa của việc rắc tro lên đầu?

1.      Phận người mỏng manh, yếu đuối và tội lỗi

Trước hết, hình ảnh tro bụi được sử dụng trong Kinh Thánh để diễn tả phận người mỏng manh, yếu đuối và tội lỗi. Chúng ta hãy quay trở lại với sách Sáng thế. Chương 3 của sách này trình thuật cuộc sa ngã của con người. Sau khi con người sa ngã, Thiên Chúa phán với con người: “Ngươi sẽ phải đổ mồ hôi trán mới có bánh ăn, cho đến khi trở về với đất, vì từ đất, ngươi đã được lấy ra. Ngươi là bụi đất, và sẽ trở về với bụi đất” (St 3,19). Cùng với hình ảnh này, tiên tri I-sai-a diễn tả tâm hồn của tội nhân như tro bụi và ngài gọi kẻ thờ ngẫu tượng là kẻ ham chuộng tro bụi (x. Is 44,20).

Thêm vào đó, ngôn sứ Ê-de-ki-en cho thấy rằng số phận của tội nhân là tro bụi: “Vì ngươi chồng chất tội, vì ngươi buôn bán bất lương, nên các thánh điện của ngươi đã ra ô uế. Bởi thế, từ nơi ngươi, Ta cho phát ra một ngọn lửa thiêu rụi ngươi; Ta biến ngươi thành tro bụi trên mặt đất trước mắt mọi kẻ đang nhìn ngươi” (Ed 28,18). Còn ngôn sứ Ma-la-khi chứng kiến Thiên Chúa khiến cho kẻ gian ác như bụi đất bị chà đạp dưới chân người công chính. Chúa phán: “Các ngươi sẽ chà đạp những kẻ gian ác, vì chúng sẽ như bụi đất dưới bàn chân các ngươi vào ngày Ta hành động” (Mal 3,21).

Kết nối những tư tưởng này, tác giả sách Khôn ngoan nói về tội nhân như sau: “Tim hắn là tro, đời hắn khổ hơn bụi” (Kn 15,10). Trước mặt Chúa, Ab-ra-ham tự nhận mình là tro bụi. Ông thưa với Chúa: “Mặc dầu con chỉ là thân tro bụi, con cũng xin mạn phép thưa với Chúa” (St 18,27). Như thế, tro bụi, trước hết và trên hết, nhắc nhớ con người về thân phận mỏng manh, yếu đuối, tội lỗi và phải chết.

2.      Sự thống hối tội lỗi

Thứ đến, việc ngồi trên tro hay rắc tro lên đầu còn diễn tả sự thống hối của tội nhân. Sau khi đã chứng kiến những việc Thiên Chúa thực hiện, ông Gióp thưa với Chúa: “trên tro bụi, con sấp mình thống hối ăn năn” (G 44,6). Sau khi ngôn sứ Giô-na loan báo cho thành Ninivê về ý định của Thiên Chúa sẽ thiêu huỷ thành trong 40 ngày nữa, vua thành Ni-ni-vê “rời khỏi ngai, cởi áo choàng, khoác áo vải thô và ngồi trên tro” (Gn 3,6) để tỏ lòng thống hối. Hành vi thống hối chân thành của vua và dân, của người lớn cũng như trẻ thơ, của loài người cũng như loài vật đã đánh động lòng thương xót của Chúa. Người đã từ bỏ ý định phá huỷ Ni-ni-vê và tỏ lòng xót thương dân thành.

Trong Tin Mừng Mát-thêu, chính Chúa Giê-su cũng nói đến việc rắc tro lên đầu là dấu chỉ của lòng thống hối. Khi dân các thành phố khước từ nghe lời Chúa Giê-su rao giảng và không chịu sám hối, Người nói với họ: “Khốn cho ngươi, hỡi Kho-ra-din! Khốn cho ngươi, hỡi Bết-xai-đa! Vì nếu các phép lạ đã làm nơi các ngươi mà được làm tại Tia và Xi-đôn, thì họ ​đã mặc áo vải thô, rắc tro lên đầu tỏ lòng sám hối”(Mt 11, 21).

3.      Lời khẩn cầu khiêm nhường

Rắc tro lên đầu còn diễn tả lời cầu nguyện khiêm nhường. Đa-ni-en sau khi tìm hiểu về số năm mà Giê-ru-sa-lem phải chịu cảnh điêu tàn thì đã thốt lên rằng: “Tôi ăn chay, mặc áo vải thô và rắc tro lên đầu rồi ngẩng mặt lên Chúa Thượng là Thiên Chúa, để dâng lời khẩn nguyện nài van” (Đn 9,3).

Sách Giu-đi-tha ghi lại rằng khi Israel bị đạo quân Hê-lô-phếc-nê bao vây tiêu diệt, thì bà Giu-đi-tha kêu gọi toàn dân Ít-ra-en tha thiết kêu lên cùng Thiên Chúa. Hết mọi người nam trong dân Ít-ra-en cùng với vợ con cư ngụ tại Giê-ru-sa-lem đều phủ phục trước Đền Thờ, rắc tro lên đầu, mặc áo vải thô ra trước nhan Đức Chúa (x. Gđt 4,11-15).

Kết quả là những lời cầu nguyện khiêm nhường của họ được Thiên Chúa nhậm lời. Chúa đã dùng sức mạnh của người yếu đuối để tiêu diệt những lãnh tướng và đạo quân hùng cường.

4.      Cảnh thê lương buồn thảm

Rắc tro lên đầu cũng diễn tả nỗi buồn rầu của người bị bất hạnh dày vò. Sách Ét-te cũng ghi lại một biến cố diễn tả sự buồn rầu bất hạnh của dân Do-thái khi vua A-suê-rô ra sắc chỉ tru diệt người Do-thái, ông Moóc-đô-khai “xé áo mình ra, mặc lấy bao bị và rắc tro lên người. Ông ra giữa thành, ​lớn tiếng thốt lên những lời đắng cay chua xót. Ông đến tận trước cung môn là nơi không ai được phép vào mà lại mặc ​bao bị. Trong mỗi miền, bất cứ nơi đâu mệnh lệnh và chỉ dụ của vua được chuyển tới, người ta cũng đều chứng kiến một cảnh thê lương buồn thảm: dân Do-thái ăn chay, khóc lóc, than van. Nhiều người nằm trên tro trên đất, mình mặc bao bị” (Et 4,1-3).

Sách Ma-ca-bê quyển thứ nhất cũng ghi lại một cảnh tượng khi xứ Giu-đa bị tấn công, “người Do-thái họp nhau lại và kéo đến ​Mít-pa, đối diện với Giê-ru-sa-lem, vì ở đó trước kia có một nơi cho người Ít-ra-en cầu nguyện. Ngày hôm ấy, họ ăn chay, mặc áo vải thô, rắc tro lên đầu và xé áo mình ra” (1 Mcb 3,46-47).

Ông Gióp, khi lâm cảnh khốn cùng, thấy mình như bị Chúa ruồng bỏ. Ông nói: “Người quăng tôi vào đống ​bùn nhơ, khiến tôi trở nên như tro như bụi” (G 30,19). Tác giả của thánh vịnh 102 cho thấy cuộc đời thảm thương của ông khi nuôi mình bằng tro bụi: ​“Ăn tro trấu đã thành cơm bữa, nước mắt hòa nước uống thường khi” (Tv 102,10). Còn tác giả của sách Ai-ca thì than rằng: “Răng tôi, Người bắt nhai đá sỏi, xác tôi, Người vùi dập dưới đống tro. Hồn tôi hết được ​bình an thư thái, tôi đã quên mùi hạnh phúc rồi” (Ac 3,16-17). Ngôn sứ Giê-rê-mi-a đã nói với dân miền Giu-đa: “Thiếu nữ dân tôi ơi, quấn ​vải thô vào mình và lăn trên tro bụi. Hãy ​khóc than như mất đứa con một, than khóc thế nào cho thật đắng cay, vì kẻ tàn sát chúng ta sẽ thình lình ập xuống” (Gr 6,26). Như thế, rắc tro lên đầu cũng diễn tả khốn khổ và đáng thương của con người.

5.      Hy vọng được hồi sinh

Việc rắc tro lên đầu là thi hành một nghi thức thú nhận công khai bằng hành động tượng trưng. Qua hình ảnh của tro bụi – vật chất vô sinh – phải trở về với bụi đất, con người tự nhận mình là tội nhân, mỏng manh và yếu đuối. Nhờ vào sự chân thành và khiếm nhường thống hối, con người hy vọng được khoan hồng trong ngày phán xét của Thiên Chúa và lôi kéo lòng thương xót của Người. Hy vọng luôn hé mở cho những ai biết thú nhận sự hư không, yếu đuối, tội lỗi và khốn cùng của mình trước Nhan Chúa. Người ấy sẽ được Đấng Mê-si-a – Đức Ki-tô – Đấng chiến thắng tội lỗi và sự chết, sẽ tặng cho tấm khăn đại lễ thay tro bụi, dầu thơm hoan lạc thay tang chế, áo ngày hội thay tâm thần sầu não (x. Is 61,3).

Tóm lại, tro bui và việc rắc tro lên đầu mời gọi chúng ta ý thức về sự yếu đuối và tội lỗi của mình. Là phận người yếu đuối, chúng ta không thể cứu được chính mình. Chúng ta cần trở về với Chúa trong khiêm nhường và thống hối, trong khẩn cầu và hy vọng vì “Đây là thời Thiên Chúa thi ân, đây là ngày Thiên Chúa cứu độ” (2Cr 6, 2).

Lm. An-tôn Trần Văn Phú